Kampanya Bulucu

Engelli Hakları

Türkiye’de yaşayan insanların %12,29’u engelli bireylerden oluşmaktadır. Hepimizin de bildiği gibi engelli bir bireyin hayatı diğer insanlara göre daha zorlu ve meşakatli geçmektedir. İşte bu nedenle engellilerin, engelsiz bireyler ile aynı haklara erişiminin sağlanabilmesi için devlet tarafından pozitif ayrıcalık ile getirilmiş olan bazı haklar ve indirimler bulunmaktadır. Bu yazımızda Engelli Haklarına göz atacağız.

Türkiye’de Kanunen Verilmesi Zorunlu Temel Hizmetler

3 Mayıs 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmış olan ve daha önce resmi tanımlarda da bahsi geçen, sakat, özürlü ya da askere uygun değildir anlamına gelen çürük ifadeleri yerini engelli ifadesine bırakmıştır. Şimdi engelli haklarına bir göz atalım.

Çevresel Mimari Erişim Hakkı

Türkiye’de 572 sayılı kanun hükmünde kararname sebebiyle belediyelerin engellilere ve standartlara uygun bir şekilde düzenlemeler yapması yasal bir zorunluluktur. Fiziksel engellerin kaldırılmasıyla İmar Mevzuatına ulaşılabilirlikte eklenen hükümlere göre konutlar, umumi binalar, kaldırımlar ve yaya yolları engelli bireylerin ulaşması için mümkün bir hale getirilecektir.

Ulaşım Hakkı

Toplu taşımalarda engelli bireyler için çeşitli indirimler uygulanır. Belediyeler ve belediyeler tarafından kurulan işletme, müessese ve birlikler kara yolu üzerinde otobüs benzeri toplu taşıma araçlarında, %40 ya da daha üzeri engele sahip olduğunu belgelemiş olan kişilere %30 oranında indirim uygulanması zorunludur. Bununla birlikte yine demir yolu ulaşımında %40 ve üzeri engele sahip olan kişilere %50 indirim uygulanırken, %50 ve üzeri ağır engele sahip olan kişilerden herhangi bir miktarda ücret talep edilmez. Ayrıca bazı hava yolu şirketlerinin de engelli bireylere indirim yaptığı bilinmektedir.

Engelliler İçin Özel Araçlar

Ortopedik engelli bireyler için araç satın alımlarında yasal kolaylıklar getirilmektedir. Engelli bireylerin günlük hayatında kullanmak üzere ithal etmiş olduğu araçlardan hiçbir oranda gümrük vergisi alınmaz. H sınıfı sürücü belgesine sahip olan engelli bireyler, Türkiye içinde almış oldukları özel tertibata sahip olan otomobillerde taşıt alım vergisinden muaf tutulurken, katma değer vergisinde indirimden yararlanma hakkına sahip olurlar. Bununla birlikte engelli bireylerin engel durumlarına göre modifiye edilerek aracı hareket ettirici düzenek eklenmiş olan otomobil alımlarında özel tüketim vergisi alınmayacaktır.

Engellilerin Eğitim ve Kültür Hakkı

Ortaöğretimde okuyan işitme engelli öğrenciler sınavsız bir şekilde meslek liselerine yerleştirilir. Yüksek eğitim kurumlarına girmeye hak kazanmış olan öğrenciler ise valilik bünyesinde yer alan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’ndan yardımcı ders araç gereci temini ya da Başbakanlık Bursu konusunda destek alabilmektedir. KYK yani Kredi ve Yurtlar Kurumu, % 40 ya da daha üzeri engele sahip olduğunu belgelemiş olan öğrencilere öncelik tanıyacak ve harçları üzerinden %50 indirim yapacaktır. Halk Eğitim Merkezleri’nde %40 ve üzeri engele sahip olan kişiler çeşitli meslek eğitim programlarına ücretsiz bir şekilde katılabilir. Bununla birlikte Devlet tiyatrolarında engellilerden talep edilmediği gibi, Kültür bakanlığı tarafından engelli tiyatrosuna destek verilmektedir. Sinema ve özel tiyatrolarda da engelli bireyler için çeşitli indirimler uygulanır.

Yüksek Öğretimde Sağlanan Haklar

Engelli olduğuna dair rapor ile birlikte Yüksek Öğretim Kurumuna başvuran öğrenciler, engellilik oranları kadar öğrenim ücreti üzerinden indirim alacaktır.

Açık Öğretim ve Uzaktan Öğretim Programları

Anadolu Üniversitesi (AÖF): Engelli bireyler %40 ve üzeri engel oranına sahip olduklarını belge ile kanıtladıkları takdirde Öğretim Gideri ödemeyecektir.

Atatürk Üniversitesi (AÖF): Atatürk Üniversitesi Yönetim Kurulu tarafından verilen karara göre Açıköğretim fakültesine kayıt yaptıran öğrencilerin %40 ve üzeri engele sahip olması halinde engelli öğrencilerden Açıköğretim Materyal Ücreti alınmayacaktır.

İletişim Hakkı

Kanunda belirtilmiş olan maddeye göre engelli bireylerden Özel İletişim Vergileri talep edilmez. Böylelikle özel hizmet vermekte olan firmalardan %50’ye varan indirimlerden yararlanabilirler.

Türk Telefon, %40 ve üzeri engel oranına sahip olan engelli bireylere Sosyal Tarife Paketi adı altında hizmet vermektedir. Bununla birlikte GSM operatörü şirketleri de %40 ve üzeri engel oranına sahip engelli bireyler için indirimler uygular. Ayrıca sabit internet hatlarında da engelli bireyler için indirimler uygulanır.

İş ve İstihdam

Özürlü Memuru Seçme Sınavı

3 Ekim 2011 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmış olan yönetmeliğe göre tüm kamu kurum ve kuruluşlarında engelli memur alımları liseden mezun olmamış adaylar ve ÖMSS için kura sistemi ile yapılacaktır. Özürlü Memuru Seçme Sınavı yönetmeliği ile ilgili gelen yenilikler şöyledir;

  • Sınav iki yılda bir yapılacaktır.
  • Sınavın geçerlilik süresi iki yıldır.
  • Engelli adaylar için yaş sınırı bulunmamaktadır.
  • Engelli adayların alacağı puan ile atama öncesinde kurum tarafından belirlenecek olan 5 kişilik bir atama onay komisyonu engelli bireylerin başvurmuş olduğu pozisyona engelli bireyin eng el durumunun uygun olup olmadığına dair bir değerlendirme yaptıktan sonra olumlu ya da olumsuz bir şekilde atam onayı verecektir.

Engellilere Uygulanan Vergi İndirimleri

Engelli vergi indirim işlemlerine dair dilekçe örneklerine Vergi Dairesi Başkanlığı sitesinden ulaşmanız mümkündür.

Özel Sektörde İşçi Olarak Çalışan Engellilere Uygulanan Vergi İndirimleri

Kamuda Çalışan Engellilere Uygulanan Vergi İndirimi

Emekli Sandığı’na bağlı olarak çalışan bireylerden birinci derecede sakat olanlardan yıllık 907 TL, ikinci derece sakat olanlardan 453 TL, üçüncü derece sakat olanlardan 226 TL yıllık gelir vergisi matrahı üzerinden indirilecektir.

Hizmet erbabının kalkınma önceliği olan bir yörede bulunması durumunda bu tutarlar, birinci derecede sakat olanlardan yıllık 1.209 TL, ikinci derece sakat olanlardan 604 TL, üçüncü derece sakat olanlardan 302 TL yıllık gelir vergisi matrahı üzerinden indirilecektir.

Kendi İşini Kuran Engellilere Sağlanan Kolaylıklar

Normal bir yörede faaliyet gösteren ve birinci derece engelli olan serbest meslek erbablarında 707 TL, ikinci derece engele sahip olan serbest meslek erbablarında 453 TL ve üçüncü derece engele sahip olan serbest meslek erbablarında 226 TL indirim yapılacaktır.

Kalkınma önceliğine sahip olan bir yörede faaliyet gösteren ve birinci derece engelli olan serbest meslek erbablarında 1.209 TL, ikinci derece engele sahip olan serbest meslek erbablarında 604 TL ve üçüncü derece engele sahip olan serbest meslek erbablarında 302 TL indirim yapılacaktır.

Kendi işini kuran serbest meslek erbabı bir kişinin bakmakla yükümlü olduğu engelli bir birey bulunması halinde yukarıda yer alan tutarlara ek olarak engelli birey sayısı kadar hesaplanan miktar yıllık gelir vergisi matrahı üzerinden indirilecektir.

Erken ve Malulen Emeklilik Hakkı

Çalışabilir durumda olan engelli bireyin fizyolojik ve fiziki niteliklerine göre verilen sağlık raporlarında iş yapabilir yüzde oranına tekabülen fiziki iş yapabilme kapasitesi ve fizyolojik karşılığı oranında malulen erken olmasına izin verilir. Herhangi bir engele sahip olmayan bir insan 25 yıl boyunca iş günü sigorta primini yatırması ya da bu primin işverenleri tarafından yatırılması gerekirken engelli bireylerde malulen emeklilik ile birlikte en erken 15 yılda emekli olunabilmektedir. Yanlış ödenmiş olan prim hesabına göre alınan emekli maaşı, çalışırken alınan maaş oranına göre %60 oranındadır. Bununla birlikte hiç çalışmamış ya da çalışamaz durumda olan engelli bireylere bağlanılan malullük maaş hakkı 200 TL gibi düşük bir miktar olarak belirlenmiştir.

Engelli bireylerin çalışmadığı zamanlar için geçmişe dönük bir şekilde sigorta primi ödeme talebi mevzuatta yer alan bilgilere göre engelli olsun ya da olmasın, çalışmasa dahi yurt dışında kalınan süreyi, Türkiye’ye geri dönüş yapacağını bildiren ve bu süreci resmiyete kavuşturan, süre sınırlaması olmadan yurt dışında geçirilen süreyi geçmişe yönelik bir şekilde ödeyebilmektedir.

Engelliler İçin Erken Emeklilik Yıl Gün Şartları

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.